Select Page

هیدروکربن سبک : بسیاری از مواد و اشیائی که در محیط پیرامون خود می بینیم و همه روزه با آن ها سر و کار داریم ، محصولاتی هستند که بعضاً بن و ریشه ای آزمایشگاهی داشته و پیش از عرضه به بازار در قالب محصولات گوناگون ، نزد محققین و دانشمندان با اسامی ثقیل و پیچیده علمی آن ها که معرف عناصر تشکیل دهنده ، نسبت آن ها ، ویژگی های فیزیکی و شیمیایی ماده و همچنین گروه های عاملیشان می باشد نشان داده می شوند ؛ این در حالیست که به محض تولید انبوه وسیله ای با این مواد اولیه و یا امکان مصرف مستقیم از آن ها ، نامی ساده تر برای عامه مردم روی آن نهاده شده و اسم علمی این پدیده به حاشیه رانده می شود .

سال ها قبل دانشجویی به عنوان پروژه پایانی خود در یک محیط آکادمیک دست به تحقیقی زد که علاوه بر بروز نتایجی شگفت انگیز و جالب ، نشان می داد که ما و اطرافیان تا چه میزان به تغییر اسامی و استفاده از نام های ساده و مصطلح مواد شیمیایی اطرافمان عادت کرده ایم . این فرد خواستار حذف ماده “دی‌ هیدروژن منوکسید” از خوراکی ها و نوشیدنی ها بوده و با ذکر ادله ای کاملاً درست در پی تنظیم دادخواستی برای تعدیل یا حذف این ماده از زندگی همشهریانش شده بود . به منظور اثبات این ادعا وی با ذکر این مطلب که این ماده عامل اصلی پیدایش باران های اسیدیست ، ذکر کرده بود که حالت گازی آن می تواند سوزاننده باشد ، عامل فرسایش و زنگ زدن اجسام است ، در تومورهای سرطانی پیدا می شود ، مانع فعالیت مطلوب ترمز اتومبیل ها می شود ، در شرایط خاصی به خفگی انسان می انجامد و … . جالب اینجاست که با صرف نظر از تعداد انگشت شماری که به کلی این دادخواست را از سر بی میلی امضاء نکرده بودند ، همه شرکت کنندگان با حذف این عامل به شدت موافق بودند ، فارغ از اینکه تنها یک نفر به خوبی می دانست که دی ‌هیدروژن منوکسید همان آب ، مایع حیات است .

همانطور که می بینیم بعضی وقت ها اسامی ثقیل و غیر رایج سبب می شوند تا با ذات محصول پر مصرفی ارتباط برقرار نکرده و یا بالعکس ، با خو گرفتن با نامی ساده ، فراموش کنیم که ماده ای خاص دارای فرمول علمی پیچیده ای بوده است .

این مقدمه از این روی گفته شد که بگوییم هیدروکربن سبک نیز همانند مثال فوق ماده ایست که همه روزه با آن سروکار داریم اما به دلیل عدم رواج این نام ، شاید یکی از مشتقات نفتی و شیمیایی کمیاب به ذهن ما خطور کند ؛ این در حالیست که یکی از جلوه های هیدروکربن سبک در حقیقت همان بنزین مصرفی ماست .

با توجه به این حقیقت که بسیاری از مشتقات شیمیایی و سوخت های پر مصرف از نفت خام بدست می آیند ، گاهی این ماده حاوی درصد بیشتری از یک محصول خاص ، وزن مخصوص ، گرانروی و چگالی بوده که در نمونه های بعدی یا خروجی چاه های دیگر متفاوت است ( عواملی که به تعریف نفت سبک ، سنگین ، ترش و شیرین یا چاه های پیر و جوان منتهی می شود ) ؛ در نتیجه چنانچه این مواد که در پالایشگاه تصفیه شده و به زیرمجموعه های مختلفی تقسیم می شوند دارای هیدروکربن های C5 تا C12 یا همان گروه های آلکان ، آلکن‌ و سیکلو آلکان به انضمام حضور همیشگی اوکتان ها باشند ، به عنوان هیدروکربن سبک یا بنزین شناخته می شوند . در ادامه گفتنیست که بنزین با تقطیر نفت خام تولید شده و با داشتن هیدروکربن سبک (هیدروکربن ‌هایی با 5 تا 8 اتم کربن در هر مولکول) آماده مصرف در موتورهای نرخ اوکتان پایین می شوند .